ناگفته نگذاريم كه صنعت كشتىسازى با رشد جنبش بورژوازى ، روزبروز ، در انگلستان و فرانسه ، ارزش و اهميت بيشترى كسب مىكرد . در زمان وفات كلبر ، عدهء سفاين فرانسه به 276 مىرسيد كه اكثر آنها تجارى و بعضى جنگى بودند اين كشتيها بوسيلهء محرومترين طبقات اجتماعى ، يعنى غلامان يا محكومان قضائى كه به كار پاروزدن محكوم بودند ، حركت مىكرد . كلبر تأكيد كرده بود مجرمها را بيشتر به خدمت در كشتى محكوم كنند و آن تيره‌بختان مجبور بودند شب‌وروز با تنى عريان و غذايى ناچيز بر سر كار باشند . در قرون وسطى ، مناسبات بازرگانى اروپا با شرق بدشوارى صورت مىگرفت . راههاى بزرگ كاروانرو در اختيار اعراب بود . و آنان با گرفتن حق راهدارى كلان ، كالاهاى گوناگون را از سواحل مديترانه به هندوستان و ساير كشورها مىرسانيدند ، و محصولات مختلف را هشت تا ده برابر ، گرانتر از آنچه مىخريدند به فروش مىرسانيدند . تركهاى عثمانى نيز در دوران قدرت خود ، از هيچ برنامهء اقتصادى عاقلانه‌اى پيروى نمىكردند و به‌همين علت ، به تجارت بين دو قاره ، لطمه‌اى بزرگ وارد مىساختند . در نتيجهء اين سخت‌گيريها ، بازرگانان اروپايى همواره در صدد بودند راه تازه‌اى به هند پيدا كنند . پرتغاليان در اين راه ، دشوار پيش قدم شدند و دياز « 1 » پس از عبور از سواحل افريقاى جنوبى ، به دماغهء اميد نيك رسيد ( 1484 ) ، و پس از او واسكو - دوگاما ، پرتغالى ديگر ، افريقا را از طريق اقيانوس هند ، دور زد و به كرانه‌هاى هندوستان راه يافت ( 1498 ) ، پرتغاليان از اين زمان ، به غارت هندوستان پرداختند و از آنجا كالاهاى گوناگون چون ادويه ، خاك طلا ، عاج و سنگهاى گرانبها و منسوجات ابريشمى با خود مىبردند . در اين ميدان رقابت بازرگانان غرب با طرزى وحشيانه از هندوستان بيرون رانده شدند . واسكودوگاما كه فرماندهء بيست كشتى بود ، در سال 1502 ، در مقابل كاليكوت ، به سفاين اعراب كه بار برنج داشت ، برخورد ، و فرمان داد تا دست و گوش و بينى عمله و كاركنان كشتى را كه هشتصد نفر بودند قطع كنند . آنگاه آسيب‌يافتگان را به كشتيها باز گردانيدند و آنها را آتش زدند . چند سال قبل از اين كشف بزرگ ، كريستف كلمب در سال 1493 ، امريكا را كشف كرده بود . تمام اراضى كشف شده توسط كلمب مستملكه پادشاه ، اسپانيا خوانده شد . كلمب به كشف نوين خود واقف نبود . مسافر ديگرى از اهالى فلورانس به نام « امريك وسپوس » معلوم داشت كه كلمب جهان تازه‌اى كشف كرده است . در سال 1519 ماژلان از مردم پرتغال به دستور پادشاه اسپانيا ، به اولين سفر دور زمين پرداخت و در دسامبر 1522 به اسپانيا بازگشت . با كشف امريكا ، سياست مستعمراتى اروپاييان وسعت بيشترى گرفت . مكزيك و پرو و ديگر مناطق مورد تجاوز اروپاييان قرار گرفت . تصرف و غارت اراضى جديد ، شروع ايجاد مستعمرات اروپايى و استثمار وحشيانهء ملل مستعمره بوسيلهء اروپاييان بشمار مىرود . ثروت عظيمى كه اينك بطور مدام از مستعمرات به اروپا سرازير مىشد ، تكامل اقتصاد سرمايه‌دارى اروپا را تسريع كرد . « 2 » اكتشافات جغرافيايى ، و كشف قاره‌ها و تمدنها و فرهنگهاى گوناگون و آشنايى با

--> ( 1 ) . Dias ( 2 ) . ر ك ، تاريخ قرون وسطى ، پيشين . ص 184 - 180 ؛ نصر الله فلسفى ، تاريخ قرون جديد . ص 11 به بعد .